Sessiz Dinleyen: sözlerin altını duymak

Söylenenin altındakini duyarsın.

Bir konuşmada söylenen vardır, bir de olan. Sessiz Dinleyen ikincisine daha çok dikkat eder: duraklama, değiştirilen kelime, yan iş yapan şaka, fazla yüksek kahkaha. İstemeden işaretler toplar ve oda adını koymadan bir şey hisseder.

Bu sosyal numara değildir. Yıllarca gelişen, kişinin kendisinin bile fark etmediği bir birlikte olma biçimidir. Arkadaşlar zor zamanlarda gelir. Uçaktaki yabancı, eşinin bilmediğini anlatır. Dikkatin niteliği konuşmayı mümkün kılar.

Utangaçlık sanılır. Oysa utangaçlık kendine bakar, görünmekten korkar. Bu sessizlik ötekine bakar, duymaya öncelik verir. Dinleyen bazen utangaçtır. Bazen yalnız dinlemekle meşguldür.

Gündelik hayatta

Herkes önce ona anlatır. Sorduğu için değil, karşılama biçimi anlatmayı güvenli kıldığı için. Rol izin alınmadan gelir.

Yan masadaki çift yeni bir yara taşıyor gibidir; büyük sessizliğin içinde küçük bir kavga. Bu bilgi rahatsız edici ve davetsiz olabilir. Gözler menüye döner.

Altı hafta önceki gelişigüzel söz kalır, çünkü tam gelişigüzel duyulmamıştır. Arkadaş yeniden anılınca şaşırır. Minnettar da olabilir, amaçladığından fazlası duyulduğu için kızgın da.

Grup konuşmaları ve açık ofisler yorar. İşaretler için fazla gürültü vardır. Bu kulak bir iki sesi, bir odayı, bir saati tercih eder. Modern sosyal hayata uyumun bedeli vardır.

Arkadaşın alışılmadık giysisi, meslektaşın alçalan sesi, eşin gözlerine varmayan gülüşü. Dedektiflik değil. Dinlemek sözcüğü öğrenilmeden toplanmış işaretler.

Gölgesi

Duyulmanın ağırlığı olabilir.

Hikâyeler birikir. En kötü hâlinde bu kişi istemeden herkesin havasını taşır, işe içerler ve hayır diyemez. Hayır, onu olmak istemediği birine çevirecekmiş gibi gelir.

Duymak anlamak değildir. Neredeyse söylenen kelimeyi fark etmek, anlamını doğru yorumlamak değildir. Dinlemekle başkasının iç hayatını yazmak arasında ince çizgi vardır. “Aslında ne demek istediğini biliyorum” doğru olsa da içeri zorla girebilir. Bazı şeyler duyulmadan kalmak için söylenmez.

En sessiz gölge, kendinin artık konuşmamasıdır. Öyle iyi almak ki göndermek zorlaşır. Görüşler güçlüdür; söylemek alıcı duruşu bozar. İlişki benlik pahasına korunur. Kendi sesin yalnız başka bir sese cevap olarak kalabilir.

Kimi hatırlatır

Joan Didion cümlenin arkasındaki cümleyi duydu. Yaşamak için anlattığımız hikâyeler düşüncesi, insanların kendilerini açıklama biçimini dinlemekten de doğdu.

Studs Terkel iş, savaş ve pişmanlık anlatan Amerikalıları kaydetti. Seslerine yer verdi. Kitapları, birinin sözünü bitirmesine izin verildiğinde beliren şeyi saklar.

Anne Carson eski metinleri insan gibi dinler. Sappho parçalarındaki duraksamayı, Yunancada tam söylenmeyeni. Neredeyse var olana dikkat.

Patti Smith, Just Kids ve M Train’de önce dinleyendir. Ünlü Patti Smith olmadan önce o insanları dinliyordu. Eğitimi buydu.

James Baldwin başkalarının geçirdiği cümleleri açtı. Övgüde, duada, kendi kahkahasında başka bir katman duydu. Denemeleri bu duyuşu yazar.

Başka okumalar

• The White Album, Joan Didion. İlk paragraf sesli okumayla güçlenir.
• Working, Studs Terkel. Sıradan insanlar kendilerini anlatır.
• Plainwater, Anne Carson. Söylenmeyene kulak veren denemeler.
• M Train, Patti Smith. Bir dinleyenin geç dönem anıları.
• Notes of a Native Son, James Baldwin. Sözcüklerin duyulabilir ağırlığı.

Düşünür testi uygulamanın içindedir. Bu denemeler kendi başlarına da okunabilir.

Uygulama şu anda İngilizce, basitleştirilmiş ve geleneksel Çince, Japonca, İspanyolca, Brezilya Portekizcesi, Fransızca ve Almanca dillerinde mevcut.