De randloper: het onopgeloste vasthouden

Je leeft in de tussenruimte.

Advies over helder denken vraagt vaak om een keuze. Beslissen, vastleggen, verdergaan. De randloper is daar niet tegen. Die merkt alleen dat veel interessants leeft waar niemand mag blijven staan: twee tegenstrijdige dingen zijn waar en geen van beide geeft toe.

Daar blijven is een bewuste oefening. Bij de wens om dubbelzinnigheid op te lossen ontstaat een andere vraag: is ze een probleem of de vorm van de zaak zelf? Een geliefde grootmoeder die pijn deed. Werk dat voedt en opeet. Een land dat trots en schaamte oproept. Eén oordeel kan dat alles vervalsen.

Het lijkt besluiteloosheid, maar deze persoon beslist wel. Alleen hoeft de spanning niet eerst te verdwijnen. ‘Ik doe dit hoewel beide waar zijn’ verschilt van ‘omdat het andere nooit waar was’. De tweede zin maakt de weg makkelijker. De eerste kan eerlijker zijn.

In het dagelijks leven

‘Vind je het nou goed of niet?’ volstaat niet voor een boek, film of collega. Genegenheid en gebreken bestaan tegelijk. Vereenvoudiging verheldert niet altijd. Soms verandert ze de waarheid.

Snelle stellige meningen roepen afstand op. Niet omdat ze noodzakelijk onwaar zijn, maar omdat het gladstrijken van een oneffen vlak iets wegneemt.

Een e-mail kost meer tijd. De vriend heeft één positie; deze persoon houdt er nog twee vast. De tekst krijgt meer voorbehouden. Sommige lezers ergeren zich, andere herkennen eerlijkheid.

Mensen buiten een vakje trekken aan: een progressief met één conservatieve overtuiging, een academicus die motoren repareert, een priester die geneeskunde studeerde. De spanning wijst op werkelijk leven, zonder de belangrijke randen weg te schuren.

Ook ruzies die niet over hun schijnbare onderwerp gaan vallen op. Aan de oppervlakte komt een winnaar, geen vooruitgang. Het diepere benoemen kan het gesprek verschuiven of ‘Niet ontwijken’ oproepen. Misschien wordt alleen een valse tweedeling ontweken.

De schaduwkant

Spanning kan een schuilplaats worden.

Twee posities zijn niet altijd even waar. Eén kan veel meer waar zijn. De reflex om de tegenstelling te beschermen verhindert dan de eerlijke zin: ‘Deze keer vooral deze.’ De oefening begint de beoefenaar vast te houden.

Complexiteit kan ook gespeeld worden. ‘Het is ingewikkeld’ klinkt wijs, ook als het niet klopt. Het verschil is concrete spanningen kunnen benoemen, in plaats van er vaag naar te wijzen.

De derde schaduw komt langzaam: allergie voor verbintenis. Open vragen stapelen zich op tot openhouden meer kost dan antwoorden. ‘Ik weet het nog niet’ is sterk in de eerste maand. In het derde jaar kan het verhinderen dat het leven gebeurt.

Aan wie het doet denken

Walt Whitman schreef dat hij veelheden en tegenstrijdigheden bevatte. Leaves of Grass lost de spanning niet op. Het verzamelt.

Iris Murdoch schreef romans die niet makkelijk een kant kiezen. Personages hebben op interessante manieren ongelijk, zonder dat alles straf of beloning wordt. Ze leven met onverenigbare overtuigingen.

Zadie Smith houdt schijnbaar onverenigbare posities bijeen. Een romanschrijver schrijft over de grenzen van romans, een criticus over de eenzaamheid van kritiek. Feel Free laat het duidelijk zien.

James Baldwin hield tegelijk vast aan Amerika’s schoonheid en zijn gruweldaden. Geen zin verlichtte de andere.

Robert Caro schreef decennialang over Lyndon Johnson zonder hem tot held of schurk te maken. Ook als een hoofdstuk om een oordeel vraagt, houdt de biografie beide uiteinden vast.

Verder lezen

• Song of Myself, Walt Whitman. Deel 51 als begin, daarna de rest.
• The Sea, The Sea, Iris Murdoch. Een man die zijn verlangen niet oplost.
• Feel Free, Zadie Smith. Essays die bewust meerdere kanten vasthouden.
• The Fire Next Time, James Baldwin. Een weigering van valse oplossingen.
• The Passage of Power, Robert Caro. Het vierde deel, ook een mogelijk begin.

De denkersquiz staat in de app. Deze essays staan op zichzelf.

De app is momenteel beschikbaar in Engels, vereenvoudigd en traditioneel Chinees, Japans, Spaans, Braziliaans Portugees, Frans en Duits.